تغییرِ استراتژیک در دیپلماسی فولاد؛ «تولید در مبدأ»؛ راهکار جدید چین برای عبور از سدهای تعرفه‌ای

مواجهه با موج فزاینده موانع تجاری و تعرفه‌های محافظه‌کارانه علیه محصولات فولادی چین در بازارهای جهانی، پکن را به اتخاذ رویکردی تهاجمی واداشته است. اکنون سرمایه‌گذاران چینی به‌جای اصرار بر صادرات مستقیم کالا، وارد فاز «صادراتِ کارخانه» شده‌اند؛ پروژه‌ای که با احداث واحدهای تولیدی مستقیم در قلب بازارهای هدف، جغرافیا و ساختار زنجیره تأمین فولاد دنیا را بازتعریف می‌کند. نمودِ عینی این تغییر استراتژیک در منطقه «چیلکا» (Chilca) در پرو پدیدار شده است؛ جایی که یک مجتمع فولادی، نه تنها یک پروژه صنعتی، بلکه یک «سپر دفاعی» در برابر سیاست‌های ضددامپینگ محسوب می‌شود.

به گزارش اختصاصی دمیرنیوز، سرمایه‌گذاری در زمینی به وسعت ۱۴ هکتار در سواحل جنوبی لیما، نشان‌دهنده یک چرخش بزرگ در روابط اقتصادی چین و آمریکای لاتین است. تا پیش از این، مدل سنتی حضور چین در پرو بر پایه «استخراج مواد خام از پرو و صدور محصول نهایی از چین» استوار بود. اما اکنون، سرمایه‌گذاران خصوصی چینی با تغییر پارادایم، به‌دنبال تثبیت جایگاه خود به‌عنوان «تولیدکننده داخلی» در بازار پرو هستند. این مجتمع تولیدی با هدف‌گذاری تولید میلگرد (فاز نخست) و مفتول فولادی (فاز دوم)، مستقیماً بازارهایی را هدف گرفته است که دولت پرو اخیراً با وضع ابزارهای سخت‌گیرانه، برای کالاهای وارداتیِ چینی ناامن کرده بود.

مهندسیِ معکوسِ قواعدِ تجاری در سایت «چیلکا»

بررسی نقشه‌های عملیاتی این مجتمع نشان می‌دهد که استراتژی چینی‌ها برای دور زدن تعرفه‌ها، بر «قواعد مبدأ» (Rules of Origin) متمرکز است. این پروژه در دو مرحله طراحی شده که نشان‌دهنده هوشمندی مهندسی تجاری است:

۱. فاز نورد: در گام اول، شمش‌های وارداتی از چین در این کارخانه نورد شده و با برچسب «ساخت پرو» وارد بازار می‌شوند.

۲. فاز ذوب: در گام دوم، با راه‌اندازی کوره قوس الکتریکی، زنجیره ارزش به‌طور کامل داخلی‌سازی می‌شود.

با این اقدام، محصول نهایی عملاً «محلی» تلقی شده و از شمول عوارض ضددامپینگ که بر محصولات وارداتی از چین تحمیل می‌شود، معاف می‌گردد. این راهکار، در واقع خنثی‌سازیِ تعرفه ۸۱.۳ دلاری بر هر تن مفتول فولادی است که دولت پرو از ۱۲ آوریل ۲۰۲۶ وضع کرده است.

میدان مینِ حقوقی؛ تعارض با تولیدکنندگان داخلی

شتاب در راه‌اندازی پروژه چیلکا، بدون چالش نبوده است. گزارش‌های نظارتی پرو حاکی از آن است که عملیات اجرایی کارخانه پیش از تکمیل فرآیندهای قانونی، اخذ مجوزهای عمرانی و نهایی‌شدن ارزیابی‌های اثرات زیست‌محیطی (EIA) کلید خورده است. همین موضوع، اعتراض شدید کنسرسیوم تولیدکنندگان فولاد پرو را در پی داشته است؛ چرا که آن‌ها این اقدام را نه یک سرمایه‌گذاری مولد، بلکه تلاشی برای «تصاحبِ بازار» از طریق میان‌برهای غیرقانونی می‌دانند. این تنش، نشان‌دهنده اصطکاکِ جدی میان سرمایه کلان خارجی و صنایع بومی است که در بازارهای نوظهور به شدت حساسیت‌برانگیز شده است.

آناتومی بازار پرو؛ وقتی شکاف عرضه، فرصت‌ساز می‌شود

چرا چین پرو را برای این استراتژی انتخاب کرده است؟ داده‌های آماری پاسخی روشن دارند. در حالی که بخش صنعتی پرو در سال ۲۰۲۵ رشد ۲.۷ درصدی را تجربه کرد و تولید محصولات فلزی نیز ۳.۸ درصد ارتقا یافت، اما «تولید داخلی فولاد» در این منطقه برای چهارمین سال متوالی در حال عقب‌گرد است.

وابستگی پرو به واردات، یک نقطه ضعف ساختاری است که چینی‌ها به‌خوبی آن را شناسایی کرده‌اند. جهش خیره‌کننده ۱۲۱ درصدی در واردات میلگرد به پرو در ژانویه ۲۰۲۶ نسبت به مدت مشابه سال قبل، گویای نیاز مبرم بازار به عرضه است. وقتی ظرفیت داخلی پاسخگوی تقاضای ۷۴.۱ میلیون تنی منطقه نیست، هرگونه سرمایه‌گذاری جدید – فارغ از منشأ سرمایه – به سرعت خلأ موجود را پر می‌کند.

تجدید پیمان تجاری؛ پایان عصرِ مدلِ استخراجی

پروژه چیلکا را باید فراتر از یک کارخانه دید؛ این پروژه محصولِ جانبیِ توافق تجارت آزاد (FTA) میان چین و پرو است که از سال ۲۰۱۰ اجرایی شده است. این توافق که در ابتدا با هدف تسهیل تبادلات کالایی تدوین شده بود، اکنون بستری برای «تولیدِ فرامرزی» شده است.

سرمایه‌گذاران چینی با استفاده از این توافق، در حال ایجاد زنجیره‌های تأمینِ موازی در خارج از مرزهای خود هستند تا در برابر تنش‌های ژئوپلیتیک و سدهای تعرفه‌ایِ غرب ایمن بمانند. اگر این مدل در پرو موفق عمل کند، می‌توان انتظار داشت که الگوی «سرمایه‌گذاریِ تولیدیِ چین» در سایر نقاط آمریکای لاتین و حتی آفریقا نیز تکثیر شود؛ روندی که در آن دیگر خبری از صادراتِ کالا نیست، بلکه قدرتِ تولید، صادر می‌شود.