انرژی؛ حلقه مفقوده رقابت‌پذیری در صنعت فولاد ایران

صنعت فولاد ایران که روزگاری بر پایه مزیت رقابتی دسترسی به انرژی ارزان و پایدار بنا شده بود، امروز در گردابِ ناترازی انرژی گرفتار شده است. بهرام سبحانی، رئیس انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران، با هشدار نسبت به فشارهای همزمانِ قطعی‌های مکرر، افزایش هزینه‌های تولید و محدودیت‌های صادراتی، تأکید می‌کند که تداوم وضعیت کنونی نه تنها حاشیه سود بنگاه‌ها را تا مرز ۱۰ درصد تقلیل داده، بلکه با از میان بردن مزیت نسبی ایران در بازارهای جهانی، بقای زنجیره تولید و درآمدهای ارزی کشور را با تهدیدی جدی روبه‌رو کرده است.

به گزارش اختصاصی دمیرنیوز، در گذشته، دسترسی به حامل‌های انرژی با قیمت اقتصادی، ستون فقرات توسعه صنعت فولاد در ایران بود. اما اکنون شرایط به گونه‌ای رقم خورده که در برخی مقاطع، هزینه‌های انرژی برای صنایع ایرانی حتی از کشورهای همسایه نیز فراتر رفته است. بهرام سبحانی با انتقاد از الگوی توزیع انرژی، تصریح می‌کند که در حالی که صنعت موتور محرک رشد اقتصادی، اشتغال‌زایی و ارزآوری است، در ایران بخش عمده‌ای از فشارِ کمبود انرژی بر دوش صنایع قرار گرفته است. این در شرایطی است که عرضه انرژی ارزان در بخش خانگی همچنان ادامه دارد؛ رویکردی که نیازمند بازنگری فوری برای جلوگیری از سرکوب صنایع مولد و صادرات‌محور است.

رقابت نابرابر در بازارهای منطقه‌ای؛ مصاف با تولیدکنندگان پایدار

فولادسازان ایرانی امروز در بازارهای منطقه‌ای با رقبایی همچون قطر، عربستان و عمان سرشاخ شده‌اند که از زیرساخت‌های پایدار انرژی بهره می‌برند. واحدهای صنعتی در حاشیه خلیج فارس به دور از دغدغه‌های قطعی برق و گاز، به تولید مستمر می‌پردازند، در حالی که صنایع ایران در فصول مختلف با محدودیت‌های شدید دست‌ و پنجه نرم می‌کنند. این نابرابری با افزایش پلکانی تعرفه‌ها تشدید شده و قدرت رقابت فولاد ایران را در بازارهای جهانی به شدت تضعیف کرده است.

زیانِ بنگاه‌داری در سایه خاموشی‌های ناخواسته

نکته حیاتی که در تصمیمات مربوط به قطعی انرژی مغفول مانده، تفاوت میان «توقف تولید» و «توقف هزینه‌ها» است. سبحانی تأکید می‌کند که وقتی جریان برق یا گاز کارخانه قطع می‌شود، خطوط تولید از کار می‌افتند، اما هزینه‌های ثابت بنگاه از جمله حقوق و دستمزد پرسنل، استهلاک تجهیزات و بازپرداخت اقساط بانکی متوقف نمی‌شود. این وضعیت منجر به افزایش قیمت تمام‌ شده محصول و کاهش حاشیه سود می‌شود؛ به‌طوری‌ که داده‌های سامانه کدال نشان می‌دهد حاشیه سود برخی شرکت‌ها به کمتر از ۱۰ درصد رسیده است. در اقتصادی با تورم بالا، چنین سطحی از سودآوری هیچ‌گونه جذابیت یا مجالی برای سرمایه‌گذاری جدید و توسعه ظرفیت‌های تولید باقی نمی‌گذارد.

اکسیژنِ زنجیره فولاد؛ وابستگی حیاتی به برق و گاز

انرژی برای صنعت فولاد ایران صرفاً یک نهاده معمولی نیست؛ چرا که بیش از ۹۰ درصد فولاد کشور در واحدهای احیای مستقیم و کوره‌های قوس الکتریکی تولید می‌شود. به عبارت دیگر، برق و گاز برای این صنعت حکم «اکسیژن» را دارد. سبحانی معتقد است که محدودیت‌های اعمال شده بر این صنعت، نه تنها یک واحد تولیدی، بلکه تمام صنایع پایین‌دستی، معدنی، شبکه حمل‌ و نقل و در نهایت بازارهای داخلی را تحت شعاع قرار می‌دهد.

ضرورت تحلیل هزینه-فایده؛ خسارت‌های پنهان در زنجیره اشتغال

رئیس انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران با رد برخی ادعاها در مورد سهم بالای این صنعت از مصرف گاز کشور، خواستار بازنگری در سیاست‌های اعمال محدودیت شد. وی تأکید می‌کند که هر تصمیم اقتصادی نیازمند تحلیل دقیق هزینه و فایده است؛ نباید صرفاً به میزان انرژی صرفه‌جویی شده نگاه کرد، بلکه باید «تولید از دست‌رفته» و «اثرات اجتماعی» آن را سنجید.

صنعت فولاد علاوه بر اشتغال مستقیم، محرک اشتغال غیرمستقیم گسترده‌ای است؛ به‌طوری‌ که به ازای هر شغل مستقیم در این صنعت، بیش از ۲۰ شغل غیرمستقیم ایجاد می‌شود. بنابراین، هرگونه اختلال در فعالیت این کارخانه‌ها، موجی از بیکاری و خسارت را در خانوارها و بخش‌های مختلف زنجیره تأمین کشور به همراه خواهد داشت که در نهایت منجر به کوچک‌شدن اقتصاد ملی می‌شود.