پیامدهای ناترازی انرژی بر زنجیره ارزش فولاد؛ شکاف میان ظرفیت اسمی و تولید واقعی

در حالی که صنعت فولاد ایران به عنوان دومین رکن بزرگ صادرات غیرنفتی کشور شناخته می‌شود، محدودیت‌های مزمن تأمین گاز و برق، نه تنها تولید را با اختلال مواجه کرده، بلکه زنجیره ارزش این صنعت را با تهدیدی ساختاری روبه‌رو ساخته است. از دست رفتن سالانه میلیاردها دلار ارزش تولید و کاهش چشمگیر ظرفیت‌های عملیاتی، نشان می‌دهد که ناترازی انرژی از یک چالش فنی، به یک بحران اقتصادی و توسعه‌ای تبدیل شده است.

به گزارش اختصاصی دمیرنیوز، صنعت فولاد ایران در سال‌های اخیر با چالش‌های جدی در زمینه تأمین انرژی دست‌وپنجه نرم می‌کند. آنچه در نشست‌های تخصصی و اظهارات مقامات مسئول و فعالان این حوزه مشهود است، این واقعیت تلخ است که مسئله انرژی دیگر یک اختلال مقطعی و گذرا نیست، بلکه به یکی از بنیادی‌ترین موانع تداوم تولید و توسعه در این زنجیره تبدیل شده است.

در سمینار تخصصی «پایداری تولید در صنعت فولاد» که با هدف بررسی ابعاد این بحران برگزار شد، طیف گسترده‌ای از پیامدهای منفی این وضعیت تحلیل گردید؛ از کاهش ظرفیت‌های تولید و صادرات گرفته تا افزایش هزینه‌های لجستیک و کاهش چشمگیر جذابیت سرمایه‌گذاری در این بخش.

کاهش شدید تولید واقعی در برابر ظرفیت اسمی؛ هدررفت میلیون‌ها تن فولاد

بهرام سبحانی، رئیس انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران، در این نشست با استفاده از استعاره‌ای دقیق، انرژی را «اکسیژن» صنعت فولاد نامید. وی با اشاره به اینکه بیش از ۹۰ درصد تولید فولاد ایران بر پایه مصرف گاز استوار است، خاطرنشان کرد که با وجود اینکه مصرف برق در زنجیره فولاد کمتر از ۶ هزار مگاوات برآورد می‌شود، اما محدودیت‌های تأمین انرژی همچنان توان عملیاتی این صنعت را به شدت تحت‌الشعاع قرار داده است.

آمارها نشان‌دهنده شکاف عمیق میان ظرفیت‌های موجود و تولید واقعی است. طبق اظهارات سبحانی، در سال ۱۴۰۴، در حالی که ظرفیت اسمی زنجیره فولاد ایران به حدود ۵۵ میلیون تن می‌رسید، میزان تولید واقعی تنها به ۳۲ میلیون تن محدود شد. این یعنی حدود ۷.۹۹ میلیون تن از ظرفیت بالقوه تولید، تنها به دلیل محدودیت‌های تأمین برق و نوسانات بازار، از دست رفته است.

خسارت‌های میلیاردی به اقتصاد و کاهش توان صادراتی

پیامدهای اقتصادی این بحران فراتر از اعداد تولید است. رئیس انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران اعلام کرد که ارزش تولید از دست‌رفته ناشی از محدودیت‌های انرژی در سال ۱۴۰۴، بالغ بر بیش از ۱۸.۳ میلیارد دلار بوده است که بخش عمده‌ای از این رقم مربوط به محدودیت‌های تأمین گاز و برق است.

مسعود سمیعی‌نژاد، معاون وزیر صمت و رئیس هیأت عامل ایمیدرو نیز با تأکید بر ابعاد بحران، از از دست رفتن بیش از ۵ میلیارد دلار صادرات فولاد و حدود ۱۰ میلیون تن از ظرفیت تولید این صنعت خبر داد. وی هشدار داد که تداوم این روند بی‌ثباتی، تمامی اهداف توسعه‌ای کشور را با ابهام و چالش‌های جدی مواجه خواهد کرد.

چرخه معیوب هزینه‌ها؛ از حاشیه سود ناچیز تا بحران لجستیک

محدودیت‌های انرژی تنها به کاهش تولید ختم نمی‌شود، بلکه زنجیره هزینه‌ها را نیز به شدت تحت فشار قرار می‌دهد. افزایش قیمت انرژی مستقیماً هزینه‌های تولید را بالا می‌برد و در کنار آن، عدم پایداری در تأمین انرژی باعث می‌شود ظرفیت‌های عظیم تولید به صورت بلااستفاده باقی بمانند. این روند در نهایت با کاهش صادرات و درآمد ارزی، چرخه را تکمیل کرده و جذابیت سرمایه‌گذاری در این صنعت را به شدت کاهش می‌دهد.

بهرام سبحانی با اشاره به وضعیت دشوار سودآوری، میانگین حاشیه سود تولیدکنندگان فولاد را در سال ۱۴۰۴ تنها ۶ درصد برآورد کرد. وی همچنین به یک چالش لجستیکی بزرگ اشاره نمود و گفت هزینه‌های انتقال سنگ‌آهن در داخل کشور بسیار سنگین است؛ به‌طوری که هزینه جابه‌جایی این ماده اولیه از مناطق مرکزی ایران تا خلیج فارس، از هزینه انتقال همان ماده از استرالیا تا خلیج فارس فراتر رفته است.